25 ლარის ზემოთ მიწოდება უფასოა.

Image Alt

ისევ გვიან ნაპოვნი

ვა-სოფელო

ისევ გვიან ნაპოვნი

ავტორი: ლადო კილასონია

ყველა თავისებურად ყვება ამბავს, წერაც ეგრეა. ამბობენ, თავიდან კარგა ხანს გონებაში თუხთუხი, დაწერის მერე კი გადადება და ჩაციება უხდებაო და სწორია, მაგრამ ჩემთვის იმ წამის ნაწერებს, რაღაცამ დენივით რომ გაგიარა გულში და იქამდე არ მოგასვენა, სანამ ხმა არ ამოიღე, სხვანაირი გემო აქვს, თონის პურიც ხომ ეგრეა ყველზე გემრიელი, ცხელი.

ვიღაცა ძალიან შენის სიკვდილის შემდეგ, მიცვალებულიან ოთახში მარტო რომ დარჩები და კუბოს და თან არაფერს მიჩერებული იმ სევდიან და მაინც რაღაცნაირად თბილ სიჩუმეში ჩაძირული წარსულზე დაიწყებ ფიქრს, ეგ მგონი ყველას გვქონია. ეგეთ ოთახში მომავალზე ნაკლებად ფიქრობენ, მკვდრის საგზალი – წარსულია.

ჰოდა, მამას გასვენების დღეს დედა უხმაუროდ შეიპარა ჩვენს ლაპლაპასასახლიან ოთახში, ცოტა ხანი მაინც მარტო რომ დარჩენილიყო მამასთან და ვერ დარჩა – ოთახი წამშივე ამოიქოლა ხალხით, ხმებით და წესებით: დაატრიალეთ! დააჯახეთ! ეზოში დასასვენებელი და იქვე წასაქცევი სკამები და ყვავილები ჩაიტანეთ! ფეხით უნდა გავიდეს სახლიდან თუ თავით? მამაჩემი მიჰყავდათ, სამუდამოდ, მე კი ვიდექი, თვალს ვერ ვაშორებდი ოთახის კუთხეში შეყუჟულ ჩემს ჭაღარა დედას, ჩუმად რომ გასცქეროდა ხალხის ტყეში ჰორიზონტალურად გადებულ კუბოს და იმ წამს ყველაზე მეტად მინდოდა გამეგო, რაზე ფიქრობდა მაშინ, რას და როგორი სიტყვებით იხსენებდა თავისთვის, მომესმინა ის უბრალო და ძალიან მნიშვნელოვანი ამბები, რომლებიც მარტო მას ეკუთვნოდა. ქალების ნაამბობი ხომ სხვანაირად ღრმაა, მათ სამყაროში ფიზიკური ძალა ნაკლებია, იქ კი, სადაც ძალა ნაკლებია, ფიქრია მეტი.

და სწორედ ეს, ძალიან ჩემი სურათი წამომიტივტივდა ზაირა არსენიშვილის „ვა, სოფელოს“ კითხვისას, იმდენად ჩემი რომ, როცა ამ ტექსტის აკრეფა დავიწყე, გამიკვირდა სხვისი წიგნისთვის როგორც ვიმეტებ-მეთქი?! მწერლები ეგეთ სურათებს არავის ჩუქნიან. აი, მე კი არ დამენანა, რადგან ეს წიგნი პირველივე გვერდებიდან გახდა იმდენად ჩემი, რომ მომანდომა, რაღაცა ჩემთვის ძალიან ძვირფასი მეჩუქებინა. ეგეთი რამე კი იშვიათია, ბევრმა მაგარმა წიგნმა შეიძლება მოგხიბლოს, მაგრამ არ იქცეს შენად, ამ წიგნმა კი მამასთან გამოსამშვიდობებლად შეპარული დედა გამახსენა. „ვა, სოფელოც“ ხომ მიცვალებულთან გამომშვიდობებით იწყება, ნესტიან სარდაფში ჩასული ბებია და შვილიშვილი ეულად დარჩენილი მოხუცი ქალის ცხედარს რომ უთენებენ ღამეს, ძველ ამბებს იხსენებენ და ამ ერთი ციცქნა, ლამპის მბჟუტავი შუქით განათებული უბრალო, ცივი ღამის განმავლობაში თვალწინ უცებ გეშლება შენი ქვეყნის საზარელი წარსული: მეფის რუსეთის დროინდელი კახეთი, რევოლუციური იდეებით შეპყრობილი თავადაზნაურობა, 1924 და 1937 წლები, სიყვარული, ღალატი, კახური ლაზათიანი ხუმრობა, წმინდანები და ჯალათები და ყველაფერი ეს ისტორიული სახელმძღვანელოს სტილში კი არა, უბრალო ადამიანების ბედით არის მოთხრობილი, ცოცხალი ადამიანი კი ყველაზე მთავარი და ძნელი შესაძერწია ლიტერატურაში, იმიტომ რომ სწორედ ადამიანები ვართ ეგ წმინდანებიც, ჯალათებიც, დიდებიც და პატარებიც და ყველაფერი ეს ვართ ერთად, საკუთარი სურვილებით, შიშებით, ბედნიერებით და უბედურებით. და თუ შენ ამბის მაგრად მოყოლა გინდა, თარიღებით და ციფრებით კი არა, ჩვენი სიმაგრე-სიმდაბლით უნდა მოჰყვე და ამას ეს წიგნი ძალიან მაღალ დონეზე ახერხებს.

გაკომკავშირელებული შვილი რომ ჩადის სარდაფში ჩასახლებულ დედასთან, იქ შეფარებული საკუთარი იმ, მეგობრის დედის და შვილის მოსანახულებლად, რომელიც სახალხოდ დაგმო კრებაზე და ხალხის მტერი ეძახა, მთვრალია და საჩუქრებით დახუნძლული, ისე ვერ გაბედა ჩამოსვლა, იცოდა, რომ უნდა ჩასულიყო და სწორედ ამიტომ დალია, დედა სათოფეზე არ იკარებს, ისიც მეგობრის დედას და შვილს უვარდება ფეხებში ტირილით:

– მაპატიეთ, დეიდა რუსუდან…შენ მაპატიე, გენაცვალოს ძია გიგლა…გეხვეწებით მაპატიეთ… ჩვენ ხომ ხალხი არა ვართ… ჩვენ ხომ ტიკინები ვართ… ჩვენ ხომ ურჯულოები ვართ… ჩვენ ხომ სალახანები ვართ, დეიდა რუსუდან… მაგრამ ტყვია ჩამესხას პირში, თუ ტყუილად ვგმობდი…

აი, ამ „თუ ტყუილად ვგმობდი“-მ მომცელა ადგილზე, უნამუსობაზე ხელმოწერილი და მაინც სადღაც ნამუსიანი და საკუთარ უნამუსოობასთან შესახვედრად სასმელმოშველიებული კაცის იმედმა, რომ მეგობარი მართლაც ხალხის მტერია, ხავსის ნაგლეჯმა, ტყუილმა, რომელსაც ებღაუჭება, რომ ბოლომდე არ ჩაეფურთხოს სულში, თორემ თუ ამასაც თვალი გაუსწორა, მერე უფსკრულია.

და ასეთი რამე რომ დაწერო, სხვანაირი თვალი, უფრო კი გული უნდა გქონდეს.

წიგნი მოცულობით დიდი და პერსონაჟებით დახუნძლულია და არც ერთი გმირი არ არის უსახური. ყველა ცოცხალია, მკვდრები კი – ყველაზე მეტად და ისე ენაცვლებიან ერთმანეთს მაზიანზე კარტის მოთამაშე ბებერი ქალები (კონჩინა! ეგრე ეძახდა ბებიაჩემიც მაგ თამაშს) მოჭრილი ნაწნავები და გაყაჩაღებული მეეტლე თუ ლამაზი ხევსური ჯალათი, გაოცდები. თან მაგარი რომანია და თან დეტექტივიცაა, იტყვის იმ ნესტიან სარდაფში ლამპის შუქით განათებული დათალხული, ხმელი, ჯიუტი ბებია რაღაცას და ეგ ამბავი მერე და მერე იხსნება.

ამბები კიდევ ისეთია: აბა, ბევრმა ვიცოდით, რომ „სატახტოთა თამაშების“ გამოგონილი „სისხლიანი ქორწილის“ მსგავსი რამე საქართველოში, თელავში დატრიალებულა 1924 წელს და იგივე სახელით შემორჩენილა ხალხის მეხსიერებაში, ავტორი კი ღამის ქალაქში საკუთარი ფეხით ციხისკენ სიმღერით მიმავალ მაყრიონს ასე აცილებს: „მათი სიმღერაც ამბად დარჩა…“, ისევე როგორც არც მე, კაცმა, რომელსაც წიგნის მოყვარულად მომაქვს თავი, არ ვიცოდი, რომ თვრამეტი წლის წინ საქართველოში ასეთი წიგნი დაწერილა და მხოლოდ წელს შევიტყვე მისი არსებობის შესახებ. და ამის გაფიქრებაზე გული დაგწყდება და შეგეცოდება ყველა ის ნამდვილი და მაგარი ნაწერი, რომლის შესახებაც ბევრმა არაფერი იცის და რომელიც თავისთვის იმტვერება რბილყდიანი მივიწყებული წიგნების ციხეებში: არჩილ ქიქოძის „ირემი და ლიმონათი“ და „კახეთის მატარებელი“, ირაკლი სამსონაძის სიფრიფანა რომანი „ყურთბალიში“, რეზო თაბუკაშვილის მოთხრობა „იყო კი, არა იყო რა“, ინა არჩუაშვილის „ბილიკი“ და „ჩინო“, ბექა ქურხულის „მკვლელი“, ირაკლი ლომოურის „იბერი სამურაის ხარაკირი“, კოტე ჯანდიერის „გლობალიზაცია“, ლუკა ბაქანიძის „მესამე ნაპირი“, ირინა ბაქანიძის „სამი მოთხრობა“, თამთა მელაშვილის „გათვლა“, ცოტნე ცხვედიანის „Post Industrial Boys“ და ბევრი და ბევრი. და კიდევ იმ მწერლების განწირული მცდელობაც დაგასევდიანებს, მაშველი რგოლივით რომ ჩაბღაუჭებიან ტელევიზიას ლუკმაპურის საშოვნელად და ხალხის თვალში სატივტივოდ, და ხვდები, როგორი აუცილებელი რამეა ეს ფუყე სიტყვა „პიარი“!

მერე კი ინტერნეტში მოიძიებ ზაირა არსენიშვილის სურათებს და უცებ დეიდაშენთან, მწერალ ფიქრია ყუშიტაშვილთან ერთად ნახავ ფოტოზე, რომელთანაც ასე გიყვარდა თელავში სტუმრობა და წლებია აღარ ჩასულხარ და ხვდები, რომ ისევ დააგვიანე და ეს წიგნი თავის დროზე რომ წაგეკითხა, ალბათ მოახერხებდი ქალბატონი ზაირას გაცნობას, და ისევ დარდი გაწვება გულზე.

მაგრამ სულ არაფერს ეგ სჯობია, როგორც ეს ბრწყინვალე და ალბათ იმ ქართულ-კახურით, რომლითაც უკვე კახეთშიც აღარ ლაპარაკობენ, დაწერილი საოცარი წიგნი გვახსენებს დავიწყებულ ჩვენებურ ანდაზას – დარდი ფიქრის დედაა!